حجت الاسلام والمسلمین امیر میثم سعیدی استاد حوزه علمیه تهران در گفت و گو با خبرگزاری حوزه در تهران با تبیین آثار اجتماعی شهادت، خون شهید را یکی از مهمترین سرمایههای نمادین هر جامعه دانست و افزود: خون شهید این ظرفیت را دارد که به سرمایهای اجتماعی تبدیل شود و ضمن تقویت ارزشهای مشترک، زمینهساز حرکت، پویایی و برکت در جامعه باشد.
وی با اشاره به اینکه میزان اثرگذاری خون شهید با جایگاه شخصیت شهید ارتباط مستقیم دارد، تصریح کرد: هرچه منزلت و ابعاد شخصیتی شهید برجستهتر باشد، ماندگاری و گستره آثار آن خون او و برکات آن به صورت طولی و عرضی نیز افزایش مییابد. روشنترین نمونه این حقیقت، آثار خون و شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است که با گذشت قریب چهارده قرن، همچنان منشأ حرکت، برکت و بیداری برای جهان اسلام و همه آزادگان جهان به شمار میرود.
کارشناس مسائل فرهنگی در ادامه با بیان اینکه درباره آثار معنوی خون شهید میتوان سخن بسیار گفت، خاطرنشان کرد: آنچه در این بحث مورد توجه است، آثار اجتماعی خون شهید و نقش آن در تقویت سرمایه اجتماعی است؛ چراکه خون شهید، افزون بر ایجاد حرکت و برکت، متناسب با جایگاه شهید، میتواند دامنه اثرگذاری خود را در جامعه گسترش دهد.
حجتالاسلام والمسلمین سعیدی نخستین اثر اجتماعی خون شهید را تقویت هویت جمعی دانست و گفت: شهادت، روایت مشترکی از ایمان، ایثار و دفاع از ارزشهاست. شهید با عمل خود نشان میدهد که چگونه میتوان همه داشتههای خویش را در راه دفاع از حقیقت، دین و ارزشهای الهی فدا کرد و همین روایت مشترک، احساس تعلق به یک هویت واحد را در جامعه تقویت میکند.
یاد رهبر شهید انقلاب اسلامی همواره موجب افزایش انسجام فرهنگی و اجتماعی خواهد شد
وی با اشاره به تجربه انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس افزود: مرور مقاطع مختلف تاریخ انقلاب نشان میدهد که حضور، تشییع و یاد شهدا همواره موجب افزایش انسجام فرهنگی و اجتماعی شده و احساس تعلق به جامعه را تقویت کرده است. خون شهید در جامعه اسلامی سرمایهای نمادین است که هنگامی که در کنار ارزشهایی همچون حقطلبی، عدالتخواهی و دفاع از مظلوم قرار میگیرد، اعتماد عمومی را افزایش داده و پیوندهای اجتماعی میان مردم را مستحکم میسازد.
کارشناس دینی ادامه داد: آنچه امروز پس از شهادت امام شهید در جامعه مشاهده میشود، از حضور گسترده مردم در مراسمهای مختلف گرفته تا افزایش همدلی و احساس مسئولیت اجتماعی، بیانگر تقویت سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی است و این مسئله ریشه در تقویت هویت جمعی دارد.
معاون سابق دفتر آیت الله العظمی جوادی آملی در تهران در ادامه، دومین کارکرد مهم خون شهید را بازسازی هویت جمعی در شرایط بحران عنوان کرد و گفت: هر جامعهای ممکن است بر اثر مشکلات مدیریتی، فشارهای اقتصادی، تحریمهای ظالمانه یا برخی کاستیها، با آسیب در سرمایه اجتماعی و هویت جمعی مواجه شود. در چنین شرایطی، دشمنان نیز تلاش میکنند با ایجاد اختلاف و کاهش انسجام، جامعه را دچار تفرقه و تزلزل کنند.
استاد حوزه علمیه تهران در ادامه با تأکید بر اینکه شهادت، بهویژه شهادت شخصیتهای بزرگ، مانع گسترش این آسیبها میشود، اظهار داشت: شهادت یک روایت کلان و وحدتبخش میآفریند که میتواند بحرانهای ملی و مذهبی را مدیریت کند. خون شهید در گام نخست از گسترش اختلافها جلوگیری میکند و سپس با احیای هویت مشترک، زمینههای انسجام اجتماعی و ملی را دوباره فراهم میسازد.
وی خاطرنشان کرد: از همین رو، خون شهید را باید یکی از مهمترین عوامل بازسازی سرمایه اجتماعی و احیای همبستگی ملی در جامعه اسلامی دانست؛ ظرفیتی که هرچه جایگاه شهید والاتر باشد، آثار آن نیز عمیقتر، گستردهتر و ماندگارتر خواهد بود.
حجتالاسلام والمسلمین سعیدی در ادامه تحلیل خود از کارکردهای اجتماعی فرهنگ شهادت، به آثار مهم دیگر خون شهید در جامعه اشاره کرد و گفت: شهادت تنها یک رخداد تاریخی یا عاطفی نیست، بلکه پدیدهای اثرگذار در ساختارهای اخلاقی و اجتماعی جامعه است.
وی «ایجاد همبستگی اخلاقی» را چهارمین اثر خون شهید دانست و تصریح کرد: تجربههای اجتماعی نشان میدهد که با بدرقه شهدا، فضای عمومی جامعه برای مدتی دگرگون میشود؛ مردم نسبت به یکدیگر مهربانتر، مسئولیتپذیرتر و در خدمترسانی فعالتر میشوند. هرچه جایگاه شهید والاتر باشد، این همبستگی گستردهتر خواهد بود و نمونه کامل آن در فرهنگ عاشورا و مناسک اربعین قابل مشاهده است که جلوهای از همبستگی اخلاقی در سطح جهانی را رقم زده است.
این پژوهشگر حوزه روانشناسی و مشاوره، پنجمین اثر خون شهید را «تقویت هنجارهای اجتماعی و نظارت اخلاقی» عنوان کرد و گفت: فرهنگ شهادت نوعی معیار ارزشی در جامعه ایجاد میکند که هم مسئولان و هم مردم را نسبت به وظایف اجتماعی حساستر میسازد. این فرهنگ موجب ارتقای اعتماد عمومی و تقویت هنجارهایی همچون صداقت، تعهد، خدمت به مردم و مسئولیتپذیری میشود.
حجتالاسلام والمسلمین سعیدی در ادامه «افزایش مشارکت اجتماعی» را ششمین اثر خون شهید برشمرد و افزود: فرهنگ شهادت، افراد را به حضور فعال در عرصههای اجتماعی و فعالیتهای خیرخواهانه سوق میدهد و زمینهساز مسئولیتپذیری جمعی میشود.
چنین حضورهایی برخاسته از ایمان و سرمایه اجتماعی جامعه است، نه فقط عوامل بیرونی
کارشناس مسائل فرهنگی با اشاره به مراسم تشییع و حضور گسترده مردم، این صحنهها را جلوهای از مشارکت داوطلبانه و خودجوش دانست و تأکید کرد: چنین حضورهایی برخاسته از ایمان و سرمایه اجتماعی جامعه است، نه فقط عوامل بیرونی.
خطیب دینی «تولید معنا در جامعه» را هفتمین اثر فرهنگ شهادت دانست و تصریح کرد: شهادت، رنج و فقدان را در چارچوبی معنادار قرار میدهد و آن را به فداکاری در راه ارزشهای الهی تبدیل میکند. این نگاه، جامعه را از فردگرایی صرف به سوی مسئولیت جمعی سوق داده و ارزشهایی مانند عدالت، ایمان و عزت اجتماعی را برجسته میسازد.
حجت الاسلام والمسلمین سعیدی در ادامه «انتقال ارزشها میان نسلها» را هشتمین اثر خون شهید عنوان کرد و گفت: فرهنگ شهادت، شکافهای نسلی را کاهش داده و ارزشهایی همچون ایثار، مقاومت و مسئولیتپذیری را در میان نسلهای جدید زنده نگه میدارد.
مبلغ دینی با اشاره به الگوهای تاریخی در فرهنگ شیعه، تأکید کرد: شهادت همواره حامل پیامهایی ماندگار برای همه نسلها بوده و امروز نیز میتواند پیوند نسل جوان با این ارزشها را تقویت کند.
نظر شما